Het nationaal kader in Nederland
Wat de Wet milieubeheer zegt
Het op de grond gooien van een peuk op de openbare weg wordt in Nederland gereglementeerd door de Wet milieubeheer (artikelen 10.21 en 10.22), die het verbiedt om afval — inclusief peuken — op de openbare ruimte achter te laten. Dit valt in dezelfde categorie als illegaal dumpen of het achterlaten van elk ander afval in een openbare of voor het publiek toegankelijke private ruimte.
De forfaitaire boetes zijn de volgende :
- €140 tot €230 — basisboete (lokale verordeningen en politie-verbalisatie)
- €500 tot €1 000 — bij herhaling of in beschermde natuurgebieden
- Tot €25 000 — strafrechtelijke vervolging in geval van bewezen ernstig milieumisdrijf
Sommige gemeenten passen aanvullend hogere bedragen toe via lokale verordeningen (APV). Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag pasten in de afgelopen jaren een specifiek beleid voor zwerfvuil door peuken toe, met aanhoudende controleacties.
Wie kan verbaliseren
De volgende personen kunnen overtredingen vaststellen :
- De politie
- De buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA's), aanwezig in alle grote gemeenten
- De toezichthouders van de gemeenten (BOA domein I openbare ruimte)
- De handhavers van Rijkswaterstaat en Staatsbosbeheer in hun respectievelijke gebieden
- De toezichthouders van het natuurbeheer (provinciale handhavers)
Het kader in België
Drie regimes per gewest
België kent drie verschillende wettelijke regimes afhankelijk van het gewest waar de overtreding plaatsvindt :
Vlaanderen — Het VLAREMA-besluit (uitgevoerd door het Materialendecreet van 2011) verbiedt het achterlaten van afval in de openbare ruimte. De boetes worden meestal opgelegd via GAS-sancties (Gemeentelijke Administratieve Sancties), die kunnen oplopen tot €350 in eerste aanleg en tot €1 000 bij herhaling. De Vlaamse gemeenten met de meest actieve handhaving zijn Antwerpen, Gent, Mechelen, Hasselt en Leuven.
Brussel — De ordonnantie van 25 maart 1999 betreffende de opsporing en bestraffing van inbreuken op het Brusselse milieurecht voorziet boetes tussen €250 en €625 voor zwerfvuil. Bruxelles-Propreté zet straatreinigers en specifieke BOA's in. De Brusselse gemeenten kunnen daarbovenop hun eigen GAS-sancties opleggen.
Wallonië — Het Décret Sols van 2008 en de bijhorende uitvoeringsbesluiten voorzien boetes tussen €200 en €300 voor zwerfvuil, met verzwaarde sancties in natuurgebieden of bossen (tot €1 000). De handhaving wordt verzekerd door de gewestelijke politie en het Departement Politie en Controles (DPC).
Wanneer een peuk strafrecht wordt
Brand in natuurgebieden : een kwestie van zware aansprakelijkheid
Zodra een peuk de oorsprong is van een brand met schadelijke gevolgen, verlaat men het terrein van de administratieve overtreding om in het strafrecht te belanden. De graduatie is als volgt :
- Onvrijwillige brand zonder verzwarende omstandigheden : tot €5 000 boete en tot 1 jaar gevangenisstraf (artikel 510-518 Belgisch Strafwetboek; artikel 158 Nederlands Wetboek van Strafrecht).
- Brand met lichamelijk letsel : sancties verhoogd tot 5 jaar gevangenisstraf en €30 000 boete, met daarbovenop civielrechtelijke schadevergoedingen voor slachtoffers en hun verzekeraars.
- Brand in natuur- of bosgebied : Natura 2000-gebieden, Vlaams natuurreservaat, Waals natuurreservaat, Nederlandse Natura 2000-zones en duinen genieten verzwaarde bescherming, met snel oplopende boetes tot €100 000 voor rechtspersonen.
Dit punt betreft direct industriële, logistieke of tertiaire sites gelegen in de periferie van natuurgebieden. Een site in een risicozone die zijn rookruimtes niet heeft afgebakend en geen passende asbakken heeft geïnstalleerd, kan zich, in geval van brand veroorzaakt door een peuk afkomstig van zijn site, blootstellen aan een complex aansprakelijkheidsdossier waar de civielrechtelijke aansprakelijkheid van de exploitant kan worden opgeworpen.
En het bedrijf in dit alles?
Een individuele inbreuk, maar een collectief reputatierisico
De boete voor het op de grond gooien van een peuk viseert de roker, niet het bedrijf. Een sitebeheerder riskeert geen boete omdat er peuken op de grond liggen voor zijn ingang. Het onderscheid is belangrijk : juridisch gezien is de overtreding individueel.
Maar de praktische realiteit is anders. Een site die regelmatig bezaaid is met peuken wordt een potentieel onderwerp van klachten van de buurt, sancties van de mede-eigendom, opmerkingen van auditors, en — voor bedrijven onderworpen aan de CSRD of EcoVadis — een verzwarend element in hun duurzaamheidsbeoordeling.
Wat een bedrijf kan doen
De passende reactie bestaat zelden uit het versterken van de interne sancties. Ze bestaat erin het ontstaan van de peuken op de grond te voorkomen door :
- Duidelijk geïdentificeerde rookzones, voorzien van professionele asbakken met hoge capaciteit en anti-brand bovenkap.
- Een doorgevoerde signalering : op de rookzones, in de niet-rookzones, op de toegangswegen.
- Een regelmatige ophaling verzekerd door een professionele dienst, met getraceerd afgiftebewijs.
- Een aangepaste bewustwording, zonder schuldgevoel, die het juiste gebaar valoriseert in plaats van het slechte gebaar te wijzen.
Het is precies de structuur van de Easy to Change-dienst. Voor sites die geconfronteerd worden met deze risico's of die hun positie tegenover de geldende regelgevingen willen vastleggen, biedt onze gratis diagnose een concreet startpunt.